Date portal
« Vestnik KRSU»

Анализируется влияние современных технологий искусственного интеллекта на образовательный процесс с точки зрения когнитивных и институциональных последствий. Показано, что при очевидной пользе ИИ как вспомогательного инструмента для преподавательской и административной деятельности его массовое и неконтролируемое использование обучающимися приводит к подмене учебной деятельности и утрате необходимости самостоятельного мышления. Особое внимание уделяется эволюции цифровых средств – от банков готовых работ и специализированных решателей до генеративных моделей с оптическим распознаванием символов (OCR), устраняющих ключевые когнитивные барьеры. Обосновывается тезис о том, что ИИ не разрушает мышление напрямую, а делает его необязательным, что в долгосрочной перспективе ведёт к когнитивной атрофии. Анализируются ограничения существующих институциональных мер (антиплагиат, блокировки, регуляторные ограничения) и выявляется системная инерция образовательной среды. Предлагаются возможные направления адаптации образовательных практик и обсуждаются долгосрочные последствия для системы высшего образования.

искусственный интеллект; образование; генеративный ИИ; когнитивная атрофия; самостоятельное мышление; оптическое распознавание символов; антиплагиат; цифровые технологии

Макалада жасалма интеллекттин заманбап технологияларынын билим берүү процессине тийгизген таасири когнитивдик жана институционалдык кесепеттердин көз карашынан талданат. Окутуучулук жана административдик ишмердүүлүктө жардамчы курал катары ЖИнин ачык пайдасы бар экендигине карабастан, анын окуучулар жана студенттер тарабынан массалык жана көзөмөлсүз колдонулушу окуу ишмердүүлүгүнүн ордун басууга жана өз алдынча ой жүгүртүүнүн зарылдыгынын жоголушуна алып келери көрсөтүлөт. Даяр иштердин банктарынан жана адистештирилген чечүүчүлөрдөн тартып, оптикалык белгилерди таануу (OCR) мүмкүнчүлүктөрү бар генеративдүү моделдерге чейинки санариптик куралдардын эволюциясына өзгөчө көңүл бурулат. Макалада жасалма интеллект ой жүгүртүүнү түздөн-түз жок кылбай, аны милдеттүү болбой калтырганы, ал эми бул узак мөөнөттүү келечекте когнитивдик атрофияга алып келери негизделет. Антиплагиат системалары жана жөнгө салуучу чектөөлөр сыяктуу учурдагы институционалдык чаралардын чектөөлөрү талданып, билим берүү чөйрөсүндөгү системалык инерция аныкталат. Билим берүү практикаларын адаптациялоонун мүмкүн болгон багыттары жана жогорку билим берүүнүн келечектеги кесепеттери талкууланат.

жасалма интеллект; билим берүү; генеративдүү ЖИ; когнитивдик атрофия; өз алдынча ой жүгүртүү; оптикалык белгилерди таануу; антиплагиат; санариптик технологиялар

The article examines the impact of contemporary artificial intelligence technologies on education, focusing on their cognitive and institutional consequences. While AI demonstrates clear benefits as a supportive tool for teaching and administrative tasks, its widespread and uncontrolled use by students increasingly leads to the substitution of learning activity and the erosion of the necessity for independent thinking. Particular attention is paid to the historical evolution of digital tools – from repositories of ready-made assignments and specialized solvers to generative AI systems with optical character recognition (OCR) capabilities that eliminate key cognitive barriers. The paper argues that AI does not directly destroy thinking but renders it optional, which in the long term results in cognitive atrophy. The limitations of existing institutional responses, including plagiarism detection systems and regulatory restrictions, are analyzed, revealing systemic inertia within educational institutions. Possible directions for adapting educational practices are proposed, along with a discussion of long-term implications for higher education.

artificial intelligence; education; generative AI; cognitive atrophy; independent thinking; optical character recognition; plagiarism detection; digital technologies