Чылымов Абдисалим – канд. техн. наук, ст. науч. сотр. Института физики им. академика Ж. Жеенбаева Национальной академии наук при Президенте Кыргызской Республики, тел.: +996-555 195050, e-mail: las-if@mail.ru
Рыскул кызы Гулзат – канд. физ.-мат. наук, ст. науч. сотр. Института физики им. академика Ж. Жеенбаева Национальной академии наук при Президенте Кыргызской Республики, тел.: +996-505 231269, e-mail: saalieva52.D@mail.ru
Доржуева Гүлбара Жусупбаевна – канд. физ.-мат. наук, ст. науч. сотрудник Института физики им. академика Ж. Жеенбаева Национальной академии наук при Президенте Кыргызской Республики, тел.: +996-505 231269, e-mail: Gulbara.D@mail.ru
МЕТОДИКИ ИССЛЕДОВАНИЯ ЭКОЛОГИЧЕСКИХ ОБЪЕКТОВ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ДВУХСТРУЙНЫХ ПЛАЗМАТРОНОВ
Проблема определения концентрации микроэлементов для контроля экологической безопасности сточных и природных вод, отрицательно воздействующих на окружающую среду, является весьма актуальной, и необходимы научные методики надежно и достоверно определяющие вредные загрязнители. В настоящей работе для определения микроэлементов в водопроводной воде г. Бишкека и в лечебной природной соли «Чон-Туз» разработана методика на базе атомно-эмиссионного анализа с использованием двухструйного плазматрона. Определен оптимальный режим измерений в потоке плазмы, дуговой генератор плазмы, который учитывает влияние силы тока дуги, расход рабочего газа, влияние основного компонента жидкой пробы. Используя разработанную методику, в жидких пробах определены концентрации марганца, кобальта, бора, ванадия. Также представлены результаты полуколичественного анализа лечебной природной соли «Чон-Туз». Для контроля экологической безопасности сточных и природных вод наиболее экспрессным является метод атомно-эмиссионной спектроскопии, который отвечает большинству требований, предъявляемых к определению микроэлементов.
Түйүндүү сөздөр орус тилинде:плазматрон; поток плазмы; микроэлементы; концентрация; стандартный образец; анализ; концентрация природных вод
ЭКИ АГЫМДУУ ПЛАЗМАТРОНДОРДУ КОЛДОНУУ МЕНЕН ЭКОЛОГИЯЛЫК ОБЪЕКТИЛЕРДИ ИЗИЛДӨӨ ЫКМАЛАРЫ
Айлана-чөйрөгө терс таасирин тийгизген саркынды суулардын жана табигый суулардын экологиялык коопсуздугун көзөмөлдөө үчүн, микроэлементтердин концентрациясын аныктоо маселеси өтө актуалдуу болуп саналат жана зыяндуу булгоочу заттарды ишенимдүү жана так аныктоо үчүн илимий ыкмалар зарыл. Бул изилдөөдө эки агымдуу плазматрондун жардамы менен атомдук эмиссиялык анализдин негизинде Бишкектин суу түтүктөрүндөгү микроэлементтерди жана «Чоң-Туз» дарылык табигый тузун аныктоочу ыкма иштелип чыккан. Эки агымдуу плазматрондо оптималдуу өлчөө режими жаа генератор плазмасынын таасирин, жумушчу газдын агымынын ылдамдыгын жана суюк үлгүдөгү негизги компоненттин таасирин эске алуу менен аныкталган. Иштелип чыккан ыкманы колдонуу менен суюк үлгүлөрдөгү марганецтин, кобальттын, бордун жана ванадийдин концентрациялары аныкталган. «Чон-Туз» табигый дары тузунун жарым сандык анализинин натыйжалары да келтирилген. Агын суулардын экологиялык коопсуздугун көзөмөлдөөдөө эң ыңгайлуу ыкмалардын бири болуп, атомдук-эмиссиялык спектроскопия ыкмасы болуп эсептелет. Бул ыкма аныктоого коюлган талаптардын көпчүлүгүнө жооп берет.
Түйүндүү сөздөр кыргыз тилинде:плазматрон; плазма агымы; микроэлементтер; концентрация; стандарттык үлгү; анализ; концентрация жаратылыш суулары
METHODS FOR STUDYING ECOLOGICAL OBJECTS USING TWO-JET PLASMATRONS
The problem of determining the concentration of trace elements to monitor the environmental safety of wastewater and natural waters that negatively impact the environment is highly relevant and scientific methods are needed to reliably and accurately determine harmful pollutants. In this study, a method based on atomic emission analysis using a dual-jet plasmatron was developed to determine trace elements in Bishkek tap water and the medicinal natural salt “Chon-Tuz.” An optimal measurement mode in a dual-jet plasmatron was determined, taking into account the influence of arc current, working gas flow rate, and the influence of the main component of the liquid sample. Using the developed method, concentrations of manganese, cobalt, boron, and vanadium were determined in liquid samples. The results of a semi-quantitative analysis of the natural medicinal salt “Chon-Tuz” are also presented. The most rapid method for monitoring the environmental safety of wastewater and natural water is atomic emission spectroscopy, which meets most of the requirements for determining trace elements.
Түйүндүү сөздөр англис тилинде:plasmatron; plasma flow; trace elements; concentration; standard sample; analysis; concentration natural waters