«КРСУнун ЖАРЧЫСЫ» журналынын МААЛЫМАТ ПОРТАЛЫ

Демографическое старение населения стало одной из ключевых глобальных тенденций начала XXI века, оказывая системное влияние на социально-экономическое развитие, устойчивость пенсионных и здравоохранительных систем, а также на структуру занятости и социальной инфраструктуры. В ответ на эти вызовы международное сообщество всё более активно внедряет концепцию активного долголетия, предложенную Всемирной организацией здравоохранения (ВОЗ) в 2002 году как стратегическую основу для обеспечения достойного качества жизни людей старшего возраста. В данной статье проводится комплексный анализ политики активного долголетия в международном контексте: рассматриваются её нормативно-правовые основы, закреплённые в ключевых документах ООН, ВОЗ, Организации экономического сотрудничества и развития (ОЭСР), Европейского союза и других международных институтов; формулируются центральные цели и задачи, направленные на оптимизацию здоровья, социального участия и безопасности пожилых людей; выделяются основные направления практической реализации – от модернизации систем здравоохранения и продления трудовой активности до развития «дружественной к возрасту» городской среды и программ непрерывного образования. Особое внимание уделяется парадигмальному сдвигу в восприятии старения: от пассивной модели социальной защиты к активной модели, основанной на правах человека, возможностях и включённости.

активное долголетие; демографическое старение; политика в отношении пожилых людей; здоровое старение; социальная интеграция; функциональные способности; возраст-дружественная среда; межсекторальный подход

Калктын демографиялык карышы XXI кылымдын башындагы негизги глобалдык тенденциялардын бирине айланды, бул процесс социалдык-экономикалык өнүгүүгө, пенсиялык жана саламаттыкты сактоо тутумдарынын туруктуулугуна, ошондой эле иш менен камсыз кылуу түзүмүнө жана социалдык инфратүзүмгө тутумдук таасирин тийгизүүдө. Бул чакырыктарга жооп катары эл аралык коомчулук улуу курактагы адамдардын татыктуу жашоо сапатын камсыз кылуунун стратегиялык негизи катары 2002-жылы Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму (БДСУ) тарабынан сунушталган активдүү карылык концепциясын барган сайын жигердүү киргизүүдө. Бул макалада эл аралык контексттеги активдүү карылык саясатына комплекстүү талдоо жүргүзүлөт: БУУнун, БДСУнун, Экономикалык кызматташтык жана өнүгүү уюмунун (ЭКӨУ), Европа Биримдигинин жана башка эл аралык институттардын негизги документтеринде бекитилген анын ченемдик-укуктук негиздери каралат; карылардын ден соолугун, социалдык катышуусун жана коопсуздугун оптималдаштырууга багытталган борбордук максаттар менен милдеттер калыптандырылат; саламаттыкты сактоо тутумдарынын модернизацияланышынан жана эмгек жигердүүлүгүн узартуудан баштап, куракка ыңгайлуу («жашка достук») шаар чөйрөсүн өнүктүрүүгө жана үзгүлтүксүз билим берүү программаларына чейинки практикалык ишке ашыруунун негизги багыттары бөлүнүп көрсөтүлөт. Карылыкты кабыл алуудагы парадигмалдык жылышка өзгөчө көңүл бурулат: социалдык коргоонун пассивдүү моделинен адам укуктарына, мүмкүнчүлүктөрүнө жана инклюзивдүүлүккө (коомго кошулууга) негизделген активдүү моделге өтүү каралат.

активдүү узак жашоо; демографиялык карылык; улгайган адамдарга карата саясат; дени сак карылык; социалдык интеграция; функционалдык мүмкүнчүлүктөр; жаш-достук чөйрө; секторлор аралык мамиле

Demographic aging of the population has become one of the key global trends of the early 21st century, having a systemic impact on socio-economic development, the sustainability of pension and healthcare systems, as well as on the structure of employment and social infrastructure. In response to these challenges, the international community is increasingly implementing the concept of active longevity, proposed by the World Health Organization (WHO) in 2002 as a strategic framework for ensuring a decent quality of life for older people. This article provides a comprehensive analysis of the active longevity policy in an international context: it examines its regulatory framework, which is enshrined in key documents of the United Nations, WHO, the Organization for Economic Cooperation and Development (OECD), the European Union and other international institutions; central goals and objectives aimed at optimizing the health, social participation and safety of the elderly people are formulated. The main directions of practical implementation are highlighted, from the modernization of healthcare systems and the prolongation of work activity to the development of an «age-friendly» urban environment and continuing education programs. Special attention is paid to the paradigm shift in the perception of aging: from a passive model of social protection to an active model based on human rights, opportunities and inclusion.

active longevity; demographic aging; policy towards the elderly; healthy aging; social integration; functional abilities; age-friendly environment; intersectoral approach