Али Меруерт Толеуханкызы – аспирант Кыргызского государственного университета им. И.Арабаева, ассистент-профессор кафедры истории Казахстана и социально-политических дисциплин НАО «Карагандинский медицинский университет», Республика Казахстан, тел.: +7 707 6476497, e-mail: milyalieva@gmail.com
Айдаркул Каана – д-р ист. наук, профессор кафедры истории и этнологии Кыргызстана Кыргызского государственного университета им. И. Арабаева, Кыргызская Республика, тел.: +996-550 211350, e-mail: akaana@yandex.ru
ЭТНОДЕМОГРАФИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ В КАЗАХСТАНЕ ПО МАТЕРИАЛАМ ВСЕСОЮЗНОЙ ПЕРЕПИСИ НАСЕЛЕНИЯ 1926 Г.
Рассматривается историко-демографический анализ социальной и этнической структуры Казахской АССР, основанный на материалах Всесоюзной переписи населения 1926 года. Исследуются последствия колониальной переселенческой политики Российской империи и трагические события начала 1920-х годов, включая массовый голод и социально-экономический кризис. Авторы используют сравнительный метод для сопоставления данных с переписью 1897 года при изучении трансформации этнического состава, процессов урбанизации и гендерного баланса в регионе. Особое внимание уделяется сокращению доли казахов в общей численности населения, сохранению их традиционного образа жизни в сельской местности и росту миграционных потоков из других республик. В статье также изучаются вопросы языковой идентичности и расселения казахов за пределами республики, что позволяет оценить масштаб демографических изменений в Центральной Азии.
Түйүндүү сөздөр орус тилинде:перепись 1926 года; численность казахов; гендерный состав населения; родной язык; городское и сельское население Казахской АССР; казахи за пределами Казахской АССР
1926-ЖЫЛЫ БҮТКҮЛ СОЮЗДУК КАЛК ЭЛИНИН ЭСЕБИНИН МАТЕРИАЛДАРЫНЫН НЕГИЗИНДЕ КАЗАКСТАНДАГЫ ЭТНОДЕМОГРАФИЯЛЫК ӨЗГӨРҮҮЛӨР
Бул макалада 1926-жылдагы Бүткүл Союздук калкты каттоонун маалыматтарына негизделген Казак АССРинин социалдык жана этникалык түзүлүшүнүн тарыхый жана демографиялык талдоосу берилген. Анда Россия империясынын колониялык көчүрүү саясатынын кесепеттери жана 1920-жылдардын башындагы трагедиялуу окуялар, анын ичинде массалык ачарчылык жана социалдык-экономикалык кризис каралат. Авторлор этникалык курамдын өзгөрүшүн, шаарлашуу процесстерин жана аймактагы гендердик тең салмактуулукту изилдөө үчүн маалыматтарды 1897-жылдагы эл каттоо менен салыштыруу ыкмасын колдонушат. Жалпы калктын ичинде казактардын үлүшүнүн азайышына, айыл жерлеринде алардын салттуу жашоо образынын сакталышына жана башка республикалардан миграция агымынын өсүшүнө өзгөчө көңүл бурулат. Макалада ошондой эле тилдик иденттүүлүк жана казактардын республикадан тышкары отурукташуусу маселелери каралат, бул Борбордук Азиядагы демографиялык өзгөрүүлөрдүн масштабын баалоого мүмкүндүк берет.
Түйүндүү сөздөр кыргыз тилинде:1926-жылдагы эл каттоо; казактардын саны; калктын гендердик курамы; эне тили; Казак АССРинин шаардык жана айылдык калкы; Казак АССРинин сыртындагы казактар
ETHNODEMOGRAPHIC CHANGES IN KAZAKHSTAN BASED ON THE MATERIALS OF THE ALL-UNION POPULATION CENSUS OF 1926
This article presents a historical and demographic analysis of the social and ethnic structure of the Kazakh ASSR, based on data from the 1926 All-Union Population Census. It examines the consequences of the Russian Empire’s colonial resettlement policy and the tragic events of the early 1920s, including mass famine and socioeconomic crisis. The authors use a comparative method to compare data with the 1897 census to examine the transformation of ethnic composition, urbanization processes, and gender balance in the region. Particular attention is paid to the declining share of Kazakhs in the total population, the preservation of their traditional way of life in rural areas, and the growth of migration flows from other republics. The article also examines issues of linguistic identity and the settlement of Kazakhs outside the republic, allowing for an assessment of the scale of demographic change in Central Asia.
Түйүндүү сөздөр англис тилинде:1926 census; number of Kazakhs; gender composition of the population; native language; urban and rural population of the Kazakh ASSR; Kazakhs outside the Kazakh ASSR