«КРСУнун ЖАРЧЫСЫ» журналынын МААЛЫМАТ ПОРТАЛЫ

Исследуются особенности выполнения топографической съёмки в условиях плотной городской застройки, где традиционные методы часто сталкиваются с ограничениями. Проблематика работы связана с необходимостью получения высокоточных и оперативных пространственных данных, востребованных при проектировании инженерных сетей, градостроительном планировании и мониторинге городской инфраструктуры. Основное внимание уделено специфическим трудностям: ограниченному доступу к объектам, искажению сигналов навигационных систем, электромагнитным помехам и рискам, возникающим при выполнении работ в условиях интенсивного транспортного движения. Цель исследования заключается в систематизации ключевых проблем и анализе современных технологий, способных повысить эффективность и надёжность топографической съёмки в городской среде. В работе показано, что использование беспилотных летательных аппаратов, лазерного сканирования, мобильных картографических систем и интеграции геоинформационных систем с цифровыми моделями местности открывает новые возможности для решения обозначенных задач. Представленные результаты демонстрируют преимущество комплексного подхода, сочетающего инновационные методы сбора и обработки пространственных данных с применением программного моделирования и анализа. Научная новизна статьи состоит в акценте на интеграции современных технологий с практическим опытом проведения топографических съёмок в условиях плотной городской застройки Кыргызстана. В отличие от родственных исследований, работа не только обобщает существующие решения, но и показывает их применимость на практике, а также намечает перспективы развития, связанные с использованием цифровых двойников и технологий искусственного интеллекта для управления городской средой.

топографическая съёмка; городская среда; лазерное сканирование; ГИС; БПЛА; точность; цифровая модель местности; урбанизация

Бул макалада жыш курулуштуу шаар чөйрөсүндө топографиялык съемканы жүргүзүүнүн өзгөчөлүктөрү изилденет. Салттуу ыкмалар көп учурда чектөөлөргө туш болуп, так жана ыкчам мейкиндиктик маалыматтарды алуу зарылдыгы инженердик тармактарды долбоорлоодо, шаар пландаштырууда жана инфраструктураны мониторинг жүргүзүүдө курч маселе болуп саналат. Макалада негизги көйгөйлөргө: объектилерге жетүүнүн чектелиши, навигациялык системалардын сигналдарынын бурмаланышы, электромагниттик тоскоолдуктар жана интенсивдүү транспорт агымында иш алып баруунун коопсуздук тобокелчиликтерине көңүл бурулат. Изилдөөнүн максаты – негизги көйгөйлөрдү системалаштыруу жана заманбап технологияларды талдоо аркылуу шаардык шарттарда топографиялык съемканын натыйжалуулугун жана ишенимдүүлүгүн жогорулатуу. Жүргүзүлгөн талдоо учкучсуз учуучу аппараттарды, лазердик сканерлөөнү, мобилдик картографиялык системаларды жана геомаалыматтык системаларды жердин санарип моделдери менен интеграциялоо белгиленген көйгөйлөрдү чечүүнүн натыйжалуу жолу экендигин көрсөттү. Натыйжалар инновациялык маалымат чогултуу жана иштетүү ыкмаларын программалык моделдөө жана талдоо менен айкалыштыруунун артыкчылыктарын баса белгилейт. Макаланын илимий жаңычылдыгы Кыргызстандагы жыш курулуштуу шаар чөйрөсүндө топографиялык съемканын практикалык тажрыйбасы менен заманбап технологияларды айкалыштырууга басым жасалгандыгында. Тектеш изилдөөлөрдөн айырмаланып, бул иш учурдагы ыкмаларды жалпылап гана тим болбостон, алардын практикалык колдонулушун далилдеп, келечектеги өнүгүү багыттарын көрсөтөт. Алардын катарында шаардык чөйрөнү башкарууда жана мониторинг жүргүзүүдө санариптик эгиздерди жана жасалма интеллект технологияларын колдонуу белгиленет.

топографиялык түшүрүү; шаар чөйрөсү; лазердик сканерлөө; ГИС; УУА; тактык; жердин санарип модели; урбанизация

This article explores the specific features of conducting topographic surveys in densely built urban environments, where traditional methods often face limitations. The problem addressed is the growing demand for accurate and timely spatial data required for engineering network design, urban planning, and infrastructure monitoring. Particular attention is given to the challenges of restricted access to objects, signal distortion of navigation systems, electromagnetic interference, and safety risks in areas of intensive traffic. The purpose of the study is to systematize key problems and analyze modern technologies that can enhance the efficiency and reliability of topographic surveys in urban conditions. The research demonstrates that the application of unmanned aerial vehicles, laser scanning, mobile mapping systems, and the integration of geographic information systems with digital terrain models provides effective solutions to the identified challenges. The results emphasize the advantages of a comprehensive approach combining innovative data collection and processing methods with software-based modeling and analysis. The novelty of the article lies in highlighting the integration of advanced technologies with practical experience of topographic surveys in the dense urban fabric of Kyrgyzstan. Unlike related works, this study not only summarizes existing approaches but also proves their applicability in real projects and outlines future development directions. These include the use of digital twins and artificial intelligence technologies for the management and monitoring of urban environments.

topographic survey; urban environment; laser scanning; GIS; UAV; accuracy; digital terrain model; urbanization