Информационный портал
«Вестник КРСУ»

Стандартные подходы к оценке жёсткости артериального русла опираются на количественные метрики, которые, однако, не раскрывают многообразие механизмов, лежащих в основе патологии сосудистой стенки. Цель работы – идентификация фенотипов артериальной жёсткости посредством кластерного анализа и установление их корреляции с ранними морфологическими изменениями периферических артерий. Выполнен ретроспективный анализ данных 71 испытуемого (возрастной диапазон 27–84 года), постоянно проживающих вблизи урановых отвалов Майлуу-Суу. Для выделения кластеров (K-means; k = 3) использованы шесть переменных: скорректированный индекс жёсткости (ASI), интервал между систолическим пиком и рефлекторной волной (dTpp), индекс аугментации (AIp₇₅), пульсовое давление, возраст, центральное систолическое давление. Полученные группы сопоставлены с результатами ультразвукового сканирования (наличие/отсутствие периферического артериального ремоделирования). Сформированы три кластера: «норма/компенсация» (n = 36, 51 %), «структурное ремоделирование» (n = 11; 15 %) и «гемодинамическое старение» (n = 24; 34 %). Для кластера «структурного ремоделирования» характерно повышение ASI (14,6 ± 2,7 м/с) на фоне сохраненного пульсового давления (46 ± 10 мм рт. ст.) и максимальная распространённость периферического артериального ремоделирования (81,8 % против 56 % и 71 % – в альтернативных группах). Применение кластерного анализа даёт возможность выделить фенотип изолированного органического поражения сосудистой стенки, требующий приоритетного ультразвукового исследования вне зависимости от показателей артериального давления. В условиях хронического радиационного воздействия, специфичных для региона Майлуу-Суу с 1,96 млн м³ ураносодержащих отходов и превышением предельно допустимой концентрации радона в 53 % жилых объектов, выявление указанного фенотипа приобретает особое значение для раннего выявления сосудистой патологии.

артериальная жёсткость; кластерный анализ; фенотипирование; скорректированный индекс жёсткости; периферическое артериальное ремоделирование; фотоплетизмография; радиационное воздействие; урановые хвостохранилища

Артериялык кан тамырлардын катуулугун баалоонун салттуу ыкмалары негизинен сандык көрсөткүчтөргө таянат. Бирок алар кан тамырдын структурасындагы патологиянын негизинде жаткан механизмдердин көп түрдүүлүгүн толук чагылдыра албайт. Изилдөөнүн максаты – кластердик анализди колдонуу аркылуу артериялык катуулуктун фенотиптерин аныктоо жана алардын перифериялык артериялардагы эрте морфологиялык өзгөрүүлөр менен өз ара байланышын баалоо болуп саналат. 27–84 жаштагы 71 катышуучуну камтыган изилдөө жүргүзүлдү. Катышуучулар Майлуу-Суу аймагындагы уран калдыктары сакталган жайларга жакын аймакта туруктуу жашашат. Кластерлерди аныктоо үчүн (K-means; k = 3) алты өзгөрмө колдонулду: оңдолгон катуулук индекси (ASI), систолалык чоку менен чагылдырылган толкундун ортосундагы интервал (dTpp), аугментация индекси (AIp₇₅), пульстук басым, жаш курак жана борбордук систолалык басым. Аныкталган топтор ультраүн (УЗИ) изилдөө жыйынтыктары менен салыштырылды, тактап айтканда, перифериялык артерияларда ремоделдөө бар/жоктугу бааланды. Үч кластер аныкталды: «норма/компенсация» (n=36, 51%), «түзүмдүк ремоделдөө» (n = 11; 15 %) жана «гемодинамикалык картаюу» (n = 24; 34 %). Түзүмдүк ремоделдөө» кластеринде ASI көрсөткүчү жогорулап (14,6 ± 2,7 м/с), пульстук басым сакталган (46 ± 10 мм рт. ст.), жана перифериялык артериялык ремоделдөөнүн таралышы эң жогорку деңгээлде болгон (81,8 %, башка топтордо тиешелүүлүгүнө жараша 56 % жана 71 %). Кластердик анализ кан тамырдын структурасындагы изоляцияланган органикалык жабыркашынын өзгөчө типин бөлүп көрсөтүүгө мүмкүндүк берет. Бул тип артериялык басымдын көрсөткүчтөрүнө карабастан приоритеттүү ультраүн изилдөөнү талап кылат. Майлуу-Суу аймагына мүнөздүү радиациялык шарттарда (1,96 млн м³ уран калдыктары жана турак жай объекттеринин 53 %ында радондун ПДКдан ашуусу) бул фенотипти аныктоо кан тамыр патологиясын эрте аныктоодо өзгөчө мааниге ээ.

артериялык катуулук; кластердик анализ; фенотиптештирүү; оңдолгон катуулук индекси; перифериялык артериялык ремоделдөө; фотоплетизмография; радиациялык таасир; уран калдыктары сакталган жайлар

Conventional approaches to assessing arterial rigidity rely on quantitative metrics that fail to capture the diversity of mechanisms underlying vascular wall pathology. Objective is to identify phenotypes of arterial stiffness through cluster analysis and establish their correlation with early morphological changes in peripheral arteries. A retrospective analysis was conducted of data from 71 subjects (aged 27–84 years) residing permanently near uranium tailings in Mailuu-Suu. Six variables were used for cluster identification (K-means; k = 3): arterial stiffness index (ASI), interval between systolic peak and reflected wave (dTpp), augmentation index (AIp₇₅), pulse pressure, age, and central systolic pressure. Derived groups were compared with ultrasound scanning results (presence/absence of peripheral arterial remodeling). Three clusters were formed: «normal/compensation» (n = 36; 51 %), «structural remodeling» (n = 11; 15 %), and «hemodynamic aging» (n = 24; 34 %). The «structural remodeling» cluster was characterized by elevated ASI (14.6 ± 2.7 m/s) against preserved pulse pressure (46 ± 10 mm Hg) and maximum prevalence of peripheral arterial remodeling (81.8 % versus 56 % and 71 % in alternative groups). Application of cluster analysis enables isolation of a phenotype with isolated organic vascular wall damage requiring priority ultrasound examination regardless of blood pressure readings. Under conditions of chronic radiation exposure specific to the Mailuu-Suu region characterized by 1.96 million m³ of uranium-containing waste and radon levels exceeding MPC in 53 % of residential buildings, identification of this phenotype acquires particular significance for early detection of vascular pathology.

arterial stiffness; cluster analysis; phenotyping; arterial stiffness index; peripheral arterial remodeling; photoplethysmography; radiation exposure; uranium tailings