Информационный портал
«Вестник КРСУ»

Раннее выявление задержки развития у дошкольников критично для своевременного вмешательства и оптимального нейроразвития. Врачи первичной медико-санитарной помощи часто являются первой точкой контакта для детей и родителей, играя ключевую роль в распознавании задержки развития и направлении в службы раннего вмешательства. В Казахстане данные о практике первичной медико-санитарной помощи, моделях направления и барьерах для раннего вмешательства ограничены. Цель исследования – оценка роли первичной медико-санитарной помощи в раннем выявлении и направлении детей дошкольного возраста с задержкой развития. Проведено поперечное наблюдательное исследование с использованием данных Реестра раннего вмешательства и опроса первичной медико-санитарной помощи. В исследование включены 501 ребёнок (24–60 месяцев), направленные на раннее вмешательство. Реестр содержал демографические данные, источники направлений, показатели одобрения и возраст на момент направления; опрос оценивал практику профилактических осмотров, выявление задержки развития и работу с родительской настороженностью. Для анализа использовалась описательная статистика, t-тесты и критерий χ² первичной медико-санитарной помощи, инициировали 79,8 % направлений при уровне одобрения – 91,3 %. Стационарные специалисты направляли детей в более раннем возрасте (33,2 месяца против 39,3 месяца у первичной медико-санитарной помощи). Задержка развития выявлялась примерно в два раза чаще во время профилактических осмотров, чем при визитах по болезни (4,0 % против 2,5 %). Почти 90 % первичной медико-санитарной помощи отмечали родительскую настороженность как барьер, связанный с переоценкой способностей ребёнка, ожиданием самопроизвольного улучшения, недостаточной осведомлённостью о раннем вмешательстве и стрессом родителей. Врачи использовали повторные консультации и образовательные меры для мотивации родителей к участию в раннее вмешательство. Результаты подчёркивают ключевую роль первичной медико-санитарной помощи в раннем выявлении и направлении детей с задержкой развития в Казахстане. Профилактические осмотры создают эффективный контекст для скрининга, а родительская настороженность остаётся значительным барьером. Усиление наблюдения за развитием, стандартизация скрининговых практик и образовательная работа с родителями на уровне первичной помощи могут улучшить своевременный доступ к раннему вмешательству и способствовать оптимальным результатам развития.

задержка развития; раннее вмешательство; врачи первичной медико-санитарной помощи; профилактические осмотры; дошкольники; Казахстан

Мектепке чейинки курактагы балдардын өнүгүүсүнүн кечеңдешин эрте аныктоого өз убагында кийлигишүү жана оптималдуу нейроөнүгүү үчүн өтө маанилүү. Баштапкы медициналык-санитардык жардам (БМСЖ) дарыгерлери көбүнчө балдар жана ата-энелер үчүн биринчи байланыш чекити болуп саналат, ошондой эле өнүгүүнүн кечеңдешин таанууда жана эрте кийлигишүү кызматтарына жөнөтүүдө негизги ролду ойнойт. Казакстанда БМСЖ практикасы, багыттоо моделдери жана эрте кийлигишүүгө тоскоол болгон барьерлер тууралуу маалыматтар чектелүү. Изилдөөнүн максаты – өнүгүүсү кечеңдеген мектепке чейинки курактагы балдарды эрте аныктоодо жана багыттоодо БМСЖнын ролун баалоо. Эрте кийлигишүү реестринин маалыматтарын жана БМСЖ сурамжылоосун колдонуу менен кесилиме (поперечное) байкоо жүргүзүү изилдөөсү ишке ашырылды. Изилдөөгө эрте кийлигишүүгө багытталган 501 бала (24–60 айлык) камтылды. Реестрде демографиялык маалыматтар, багыттоо булактары, жактыруу көрсөткүчтөрү жана багытталган учурдагы курагы камтылган; сурамжылоо алдын алуу кароолорунун практикасын, өнүгүүнүн кечеңдешин аныктоону жана ата-энелердин кооптонуусу менен иштөөнү баалаган. Талдоо үчүн сыпаттама статистика, t-тесттери жана χ² критерийи колдонулду. БМСЖ багыттоолордун 79,8 % демилгелеген, ал эми жактыруу деңгээли 91,3 % түздү. Стационардык адистер балдарды БМСЖга караганда эрте курагында (33,2 айга каршы 39,3 ай) багытташкан. Өнүгүүнүн кечеңдеши оору боюнча кайрылганга караганда, алдын алуу кароолорунда болжол менен эки эсе көп аныкталган (4,0 % каршы 2,5 %). БМСЖ дарыгерлеринин дээрлик 90 % ата-энелердин кооптонуусун негизги барьер катары белгилешкен, бул баланын жөндөмдүүлүктөрүн ашыра баалоо, өзүнөн-өзү жакшырып кетүүсүн күтүү, эрте кийлигишүү тууралуу маалыматтын жетишсиздиги жана ата-эненин стресси менен байланыштуу. Дарыгерлер ата-энелерди эрте кийлигишүүгө катышууга мотивдештирүү үчүн кайрадан консультацияларды жана билим берүү чараларын колдонушкан. Жыйынтыктар Казакстанда өнүгүүсү кечеңдеген балдарды эрте аныктоодо жана багыттоодо БМСЖнын негизги ролун баса белгилейт. Алдын алуу кароолору скрининг үчүн натыйжалуу контекстти түзөт, ал эми ата-энелердин кооптонуусу (каршылык көрсөтүүсү) олуттуу тоскоолдук бойдон калууда. Өнүгүүгө байкоо жүргүзүүнү күчөтүү, скринингдик практиканы стандартташтыруу жана баштапкы жардам деңгээлинде ата-энелер менен түшүндүрүү иштерин жүргүзүү эрте кийлигишүүгө өз убагында жетүүнү жакшыртып, өнүгүүнүн оптималдуу натыйжаларына өбөлгө түзөт.

өнүгүүнүн кечеңдеши; эрте кийлигишүү; баштапкы медициналык-санитардык жардам дарыгерлери; алдын алуу кароолору; мектепке чейинки балдар; Казакстан

Early identification of developmental delay (DD) in preschool children is critical for timely intervention and optimal neurodevelopment. Primary health care physicians (PHCPs) are often the first point of contact for children and parents, playing a key role in recognizing DD and referring children to early intervention (EI) services. In Kazakhstan, data on PHCP practices, referral patterns, and barriers to EI are limited. The aim of this study was to assess the role of PHCPs in the early detection and referral of preschool children with DD. A cross-sectional observational study was conducted using data from the Early Intervention Registry and a survey of PHCPs. The study included 501 children aged 24–60 months who were referred for suspected DD. The registry contained demographic data, referral sources, approval rates, and age at referral, while the survey evaluated well-child visit practices, DD detection, and experiences with parental hesitancy. Descriptive statistics, t-tests, and chi-square tests were used for analysis. PHCPs initiated 79.8% of physician referrals, with an approval rate of 91.3%. Hospital-based specialists referred children at a younger average age (33.2 months) than PHCPs (39.3 months). DD was detected approximately twice as often during well-child visits compared to sick-child visits (4.0% vs. 2.5%). Nearly 90% of PHCPs reported parental hesitancy as a barrier, mainly related to overestimation of the child’s abilities, expectation of spontaneous improvement, limited awareness of available EI services, and parental stress. Physicians used repeated consultations and parent education to facilitate participation in EI. The findings highlight the central role of PHCPs in the early detection and referral of children with DD in Kazakhstan. Well-child visits provide an effective context for screening, while parental hesitancy remains a significant barrier. Strengthening developmental surveillance, standardizing screening practices, and expanding parent education at the primary care level may improve timely access to EI services and support optimal developmental outcomes.

developmental delay; early intervention; primary health care physicians; well-child visits; preschool children; Kazakhstan