Информационный портал
«Вестник КРСУ»

Рассматриваются особенности применения глобальных навигационных спутниковых систем при выполнении высокоточных геодезических измерений, широко используемых в инженерно-геодезических изысканиях, строительстве, мониторинге деформаций зданий и сооружений, а также при создании и развитии государственных и локальных геодезических сетей. Актуальность исследования обусловлена возрастающими требованиями к точности, оперативности и надёжности пространственных данных, необходимостью сокращения сроков выполнения геодезических работ и повышением эффективности камеральной обработки результатов измерений. В условиях сложного рельефа, плотной городской застройки и наличия техногенных препятствий традиционные методы измерений часто сталкиваются с ограничениями, что повышает значимость применения спутниковых технологий. Цель исследования заключается в анализе современных технологий Глобальной навигационной спутниковой системы и методов спутникового позиционирования с точки зрения их применимости для высокоточных геодезических измерений. В работе рассмотрены основные режимы глобальных навигационных спутниковых наблюдений, включая статический, быстростатический и кинематический режимы, а также дифференциальные методы позиционирования в реальном времени и сетевого позиционирования в реальном времени. Показано, что использование корректирующих поправок и методов постобработки спутниковых наблюдений позволяет достигать сантиметровой и миллиметровой точности определения координат, что соответствует требованиям инженерных и научных задач. Особое внимание уделено анализу факторов, влияющих на точность глобальной навигационной спутниковой системы измерений, включая конфигурацию спутникового созвездия, качество приёма сигналов, влияние ионосферных и тропосферных задержек, а также эффект многолучёвости. Отмечена целесообразность интеграции Глобальной навигационной спутниковой системы – системы технологий с традиционными геодезическими методами, электронными тахеометрами и геоинформационными системами, что обеспечивает комплексный подход к сбору, обработке и анализу пространственных данных. Научная новизна статьи заключается в обобщении условий эффективного применения Глобальной навигационной спутниковой системы технологий и обосновании их практической значимости для выполнения высокоточных геодезических работ.

Глобальная навигационная спутниковая система; высокоточные геодезические измерения; спутниковое позиционирование; дифференциальные методы позиционирования; дифференциальные методы; геодезия; точность

Бул макалада инженердик жана геодезиялык изилдөөлөрдө, курулушта жана имараттардын жана курулмалардын деформацияларын мониторингдөөдө, ошондой эле улуттук жана жергиликтүү геодезиялык тармактарды түзүүдө жана өнүктүрүүдө кеңири колдонулган жогорку тактыктагы геодезиялык өлчөөлөрдө глобалдык навигациялык спутниктик системалардын (ГНС) колдонулушу каралат. Бул изилдөөнүн актуалдуулугу мейкиндик маалыматтарынын тактыгына, натыйжалуулугуна жана ишенимдүүлүгүнө болгон талаптардын өсүшүнөн, геодезиялык иштердин мөөнөттөрүн кыскартуу зарылдыгынан жана өлчөө жыйынтыктарын кеңседе иштетүүнүн натыйжалуулугун жогорулатуу зарылдыгынан келип чыгат. Татаал рельефте, тыгыз шаар аймактарында жана жасалма тоскоолдуктардын болушунда салттуу өлчөө ыкмалары көп учурда чектөөлөргө туш болуп, спутниктик технологияларды колдонуунун маанисин жогорулатат. Бул изилдөөнүн максаты - заманбап ГНС технологияларын жана спутниктик позициялоо ыкмаларын жогорку тактыктагы геодезиялык өлчөөлөргө колдонуу мүмкүнчүлүгүн талдоо. Бул макалада глобалдык навигациялык спутниктик байкоолордун негизги режимдери, анын ичинде статикалык, тез статикалык жана кинематикалык режимдер, ошондой эле дифференциалдык реалдуу убакыт режиминдеги позициялоо жана реалдуу убакыт режиминдеги тармактык позициялоо ыкмалары каралат. Спутниктик байкоолор үчүн түзөтүүлөрдү жана кийинки иштетүү ыкмаларын колдонуу сантиметрдик жана миллиметрдик координаттарды аныктоонун тактыгына мүмкүндүк берери көрсөтүлгөн, бул инженердик жана илимий көйгөйлөрдүн талаптарына жооп берет. Спутниктик топ жылдызынын конфигурациясын, сигналды кабыл алуунун сапатын, ионосфералык жана тропосфералык кечигүүлөрдүн таасирин жана көп жолдуу эффектти камтыган глобалдык навигациялык спутниктик системанын өлчөөлөрүнүн тактыгына таасир этүүчү факторлорду талдоого өзгөчө көңүл бурулат. Глобалдык навигациялык спутниктик система (ГНС) технологиясын салттуу геодезиялык ыкмалар, электрондук жалпы станциялар жана географиялык маалымат системалары менен интеграциялоонун мүмкүнчүлүгү белгиленет, бул мейкиндик маалыматтарын чогултууга, иштетүүгө жана талдоого комплекстүү мамилени камсыз кылат. Макаланын илимий жаңылыгы ГНС технологияларын натыйжалуу колдонуу шарттарын жалпылоодо жана алардын жогорку тактыктагы геодезиялык иштер үчүн практикалык маанисин негиздөөдө жатат.

Глобалдык навигациялык спутниктик система; жогорку тактыктагы геодезиялык өлчөөлөр; спутниктик позициялоо; дифференциалдык позициялоо ыкмалары; дифференциалдык ыкмалар; геодезия; тактык

The article examines the features of applying Global Navigation Satellite Systems in high-precision geodetic measurements widely used in engineering and geodetic surveys, construction, monitoring of deformations of buildings and structures, as well as in the creation and development of national and local geodetic networks. The relevance of the study is determined by the increasing requirements for accuracy, efficiency, and reliability of spatial data, the need to reduce the time required for geodetic works, and the improvement of the efficiency of office processing of measurement results. Under conditions of complex terrain, dense urban development, and the presence of technogenic obstacles, traditional measurement methods often face limitations, which increases the importance of using satellite technologies. The purpose of the study is to analyze modern Global Navigation Satellite System technologies and satellite positioning methods in terms of their applicability to high-precision geodetic measurements.The paper considers the main modes of global navigation satellite system observations, including static, rapid static, and kinematic modes, as well as differential positioning methods such as real-time kinematic positioning and network real-time kinematic positioning. It is shown that the use of correction data and post-processing techniques for satellite observations makes it possible to achieve centimeter- and millimeter-level accuracy in coordinate determination, which meets the requirements of engineering and scientific tasks. Special attention is paid to the analysis of factors affecting the accuracy of Global Navigation Satellite System measurements, including satellite constellation geometry, signal reception quality, the influence of ionospheric and tropospheric delays, and the multipath effect. The feasibility of integrating Global Navigation Satellite System technologies with traditional geodetic methods, electronic total stations, and geographic information systems is emphasized, ensuring a comprehensive approach to the collection, processing, and analysis of spatial data. The scientific novelty of the article lies in the generalization of the conditions for the effective application of Global Navigation Satellite System technologies and the justification of their practical significance for high-precision geodetic works.

Global Navigation Satellite System; high-precision geodetic measurements; satellite positioning; differential positioning methods; differential methods; geodesy; accuracy